Jak wspomagać rozwój mowy u dzieci w wieku przedszkolnym?

Rozwój mowy dziecka to jeden z obszarów, który szczególnie mocno porusza rodziców i często rodzi wiele pytań oraz obaw. Wokół mówienia narosło też sporo mitów m.in  chłopcy zaczynają mówić później niż dziewczynki albo że trudności w komunikacji są „dziedziczone”. Tymczasem rozwój mowy nie jest ani kwestią płci, ani prostym następstwem genów. Mowę dziecka można i warto wspierać na każdym etapie rozwoju. Co więcej – to właśnie rodzic jest pierwszym i najważniejszym przewodnikiem dziecka w świecie języka. Codzienne, zwyczaje sytuacje domowe stwarzają doskonałe warunki do rozwijania mowy i komunikacji, bez presji i specjalistycznych ćwiczeń.

Jak  wspierać rozwój mowy na co dzień?

• Rozmawiaj z dzieckiem jak najczęściej – nawet o prostych, codziennych sprawach.
• Zadawaj pytania, zachęcaj do wypowiedzi i pozwalaj dziecku wyrażać własne zdanie.
• Mów tak, aby dziecko widziało Twoją twarz i usta – obserwowanie artykulacji wspiera naukę mowy. 
• Czytaj dziecku regularnie – książki są doskonałym źródłem nowych słów i struktur językowych.
• Śpiewaj piosenki, rymowanki i powtarzaj proste wierszyki.
• Opowiadaj bajki i historyjki, rozwijając wyobraźnię i myślenie dziecka.
• Opisuj świat wokół – nazywaj czynności, przedmioty i to, co aktualnie robicie.
• Zachęcaj do mówienia i ciesz się z każdego postępu, nawet jeśli wypowiedzi są jeszcze niedoskonałe.
• Nie wyręczaj dziecka w mówieniu i nie zgaduj jego potrzeb – daj mu przestrzeń do komunikowania się. 
• Mów spokojnie i łagodnie, tworząc bezpieczną atmosferę rozmowy.
• Odpowiadaj na pytania, nawet jeśli są powtarzane wielokrotnie – to naturalny etap rozwoju.
• Słuchaj uważnie tego co dziecko chce powiedzieć – poczucie bycia wysłuchanym wzmacnia motywację do mówienia.
• Zwracaj uwagę na dźwięki otoczenia i naśladujcie je razem
• Pokazuj dziecku, że mowa jest ciekawa i potrzebna – pomaga porozumiewać się i poznawać świat.

Dlaczego słuch jest tak ważny dla rozwoju mowy?

Prawidłowy słuch stanowi podstawę rozwoju mowy i języka. Zaburzenia słuchu mogą wpływać nie tylko na sposób mówienia dziecka, ale także na jego koncentrację, naukę oraz relacje z rówieśnikami.

Kiedy warto zbadać słuch dziecka? 

Na szczególną uwagę zasługują dzieci, u których:

• w rodzinie występowały przypadki niedosłuchu w dzieciństwie
• mama w czasie ciąży chorowała na choroby zakaźne
• mama lub dziecko przyjmowali leki mogące uszkodzić słuch 
• masa urodzeniowa była niższa niż 1500g
• wynik w skali Apgar w 5 minucie był niższy niż 7 punktów
• występowały trudności z oddychaniem lub obniżone napięcie mięśniowe po porodzie 
• dziecko urodziło się z wadami wrodzonymi 
• dziecko przebyło zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych 

Bardzo częstą przyczyną problemów ze słuchem są także nawracające infekcje górnych dróg oddechowych i zapalenia ucha środkowego. Każde zapalenie ucha powinno być odpowiednio leczone, a przy częstych nawrotach wskazane jest wykonanie kontrolnego badania słuchu. 

Obserwuj swoje dziecko

Uważna obserwacja dziecka jest niezwykle ważna. Warto zwrócić uwagę na to, jak reaguje na dźwięki i mowę oraz jak funkcjonuje w grupie rówieśniczej. Niepokój mogą budzić sytuacje, gdy dziecko:

• nie reaguje na dźwięki lub nie szuka ich źródła 
• ma trudności z wykonywaniem poleceń 
• wymaga często powtarzania komunikatów 
• ogląda telewizję bardzo głośno lub stoi blisko ekranu 
• często dopytuje lub odpowiada nieadekwatnie do sytuacji.

Zdarza się, że dziecko mimo problemów ze słuchem dość dobrze rozumie mowę – uczy się bowiem odczytywać komunikaty z mimiki, gestów i kontekstu sytuacyjnego. Może to uśpić czujność dorosłych i opóźnić diagnozę. 

Nawet niewielki niedosłuch może wpływać na koncentrację, wyraźność mowy oraz tempo uczenia się. U starszych dzieci mogą pojawić się trudności w nauce czytania i pisania, problemu z rozumieniem mowy w hałasie czy podczas rozmów w większej grupie. 

Logopeda – mgr Patrycja Gołębiewska